west*wales*news*review

West Wales News Review — analysis with a sustainability slant

Ffyrdd gefnogi’r Gymraeg fel iaith fyw: ychydig o syniadau

English version follows the Welsh. Yes, there are mistakes!

Ffyrdd gefnogi’r Gymraeg fel iaith fyw: ychydig o syniadau

Bydd y Gymraeg yn cael trafferth i oroesi fel iaith fyw oni bai ei fod yn ganolog ym mywydau pob dydd o’r siaradwyr. Mae’r nod hwn yn dibynnu mwy ar benderfyniadau cynllunio i gefnogi cymunedau drwy bob cyfnod bywyd, nag ar gefnogaeth i’r iaith fel y cyfryw.

Gwnewch TAN 20 yn ystyrlon!

Ar hyn o bryd, mae TAN 20 yn gasgliad o ddyheadau amwys. Mae angen rhoi pwyslais i ganolbwyntio ar ddefnyddio’r system gynllunio i gadw yn iach y cylchred bywyd cymunedol: caniatau datblygu ar gyfer hunan-gyflogaeth a chyflogaeth mewn mentrau cymunedol mewn cymunedau gwledig; gan roi gwerth mwy fawr i hygyrchedd  lleol uwchlaw arbedion maint mewn addysg i 16 oed; drwy annog adeiladau ‘carbon ultra-isel’ ac  ‘dim carbon’; drwy bentrefannau eco ‘Un Blaned’; a chefnogi ffurfio ymddiriedolaethau tir cymunedol i ddarparu cartrefi fforddiadwy ar gyfer aelwydydd sy’n ennill cyflogau lleol nodweddiadol.  Gallai banc buddsoddiad, i gefnogi mentrau lleol, yn gwneud gwahaniaeth mawr.

Mae torwyr cylched yn cynnwys cau ysgolion cynradd gwledig, cau ysgolion uwchradd mewn trefi fach, a’r amharodrwydd i gymeradwyo datblygiadau ‘Un Blaned’. Mae llywodraeth lleol yn gyfarwydd i ‘Fawr yn Dda’ o ran datblygiadau ac i ‘Fyr yn Dda’ o ran gorwel amser.

Mae ardaloedd yn colli poblogaeth a gwasanaethau, gwasanaethau sy’n weddill yn dod yn fwy costus i’w ddarparu y pen o’r boblogaeth, ac felly mae’r cylch negyddol o golli gwasanaethau yn parhau. Er bod manteision o costau llai yn y tymor byr, colli glyniad a colli gwytnwch mewn cymunedau gwledig yw’r canlyniad tymor hwy, ac bydd yr iaith yn perygl ddifrifol.

Ways to support Welsh as a living language: a few ideas

Welsh will struggle to survive as a living language unless it is central in the everyday lives of speakers. ’ This aim depends more on planning decisions to support communities through every life stage, than on supports for the language per se.

Make TAN 20 meaningful!

At present TAN 20 is a collection of vague aspirations. Emphasis needs to change to focus on using the planning system to keep the circle intact – allowing development for self-employment and community enterprise employment in rural communities, placing local accessibility above economies of scale in education to age 16, encouraging ultra-low carbon and zero carbon ‘One Planet’ eco hamlets, and supporting the formation of community land trusts to provide homes affordable for households earning typical local wages. An investment bank for local enterprise could make a big difference.

Circuit breakers include the closure of rural primary and now small-town secondary schools, and planners’ reluctance to approve ‘One Planet’ developments. Local government is attuned to ‘big is good’ in development terms and to ‘short is good’ in time horizon terms. An area loses population and services, remaining services become more costly to provide per head of the population, and so the negative cycle of service loss continues. While there are often short-term cost benefits, the loss of cohesiveness and resilience in rural communities is the problematic longer-term outcome.

by Pat Dodd Racher

Advertisements

Single Post Navigation

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: